Taṣawwuf Artikel 1: De definitie en etymologie

In de naam van Allāh, de Erbarmer, de Meest Barmhartige. Alle lof komt uitsluitend toe aan Allāh de Verhevene, Die eveneens in de Koran zegt: “Alle Lof behoort toe aan Allāh, Die aan Zijn dienaar het Boek (al-Qur’ān) heeft neergezonden en daarin geen afwijking heeft aangebracht.” O Allāh, zend zegenbeden aan de profeet Mohammed, zijn echtgenotes – de moeders der gelovigen, zijn nakomelingen, en zijn familieleden, zoals U zegenbeden hebt gezonden aan de familieleden van Abraham, want U bent waarlijk de Prijzenswaardige, de Majestueuze. O onze Heer, accepteer (deze daad) van ons. Waarlijk, U bent de Alhorende, de Alwetende.

Weet – moge Allah de Allerhoogste genade met je hebben – dat Allah na de dood van de Boodschapper van Allah – moge Allah hem zegenen en groeten – de beste moslims van de schepping uitkoos om te worden benoemd dat verwees naar het gezelschap met de Boodschapper van Allah, want geen deugd was superieur daaraan. Zij werden genoemd aṣ-Ṣaḥābah (de metgezellen) van de Profeet – moge Allah hen zegenen en groeten. De mensen van de volgende generatie volgde hen op, degenen die het gezelschap genoten van aṣ-Ṣaḥābah, genaamd at-Tābi’ūn/at-Tābi’īn (de opvolgers). De Opvolgers beschouwden deze naam als de edelste van alle kenmerken. Wat betreft degenen die na hen kwamen, zij werden genoemd Tābi’ū at-Tābi’īn (de volgers van de opvolgers). Daarna raakten de mensen steeds meer verdeeld en hun rangen werden van elkaar gescheiden. De uitverkoren mensen, die sterk gehecht waren aan de zaken van het geloof, werden bekend als Zuhhād (asceten) en ‘Ubbād (aanbidders). Toen verschenen er innovaties in de religie en strijd tussen verschillende facties/groepen. Leden van elke groep beweerde dat de [ware] asceten onder hen waren. Wat betreft de uitverkorenen die de Sunnah van de profeet – moge Allah hem zegenen en groeten – volgden en elke ademhaling (en beweging) zorgvuldig met de bevelen van Allah afstemden en hun harten beschermden tegen de aanvallen van vergeetachtigheid, werden van de rest onderscheidden door de naam “soefisme” ook wel bekend als de mensen van Taṣawwuf. Deze naam werd breed toegepast op de grootste onder hen vóór de tweede eeuw van de Hijrah. [bron: Abū l-Qāsim l-Qushayri, Al-Qushayri’s Epistle on Sufism, translated by Professor Alexander D. Knysh (UK, Garnet Publishing Unlimited, The Center for Muslim Contribution to Civilization 2007), page 17]

Taalkundige betekenis, opbouw van het lemma (trefwoordopbouw)

Het zelfstandig naamwoord Taṣawwuf is terug te herleiden naar het intransitief werkwoord (stam I) Ṣafā/Ṣafū: zuiver worden, zuiver zijn, onvervuild zijn, helder worden. Verdere woorden die hieruit voorkomen zijn o.a.: Het transitief werkwoord (stam II) Ṣaffā: zuiveren, zuiver maken, helder maken. Het intransitief werkwoord (stam VI) Taṣāfā: elkaar eerlijk behandelen, eerlijk zijn voor elkaar. Zelfstandig naamwoord Ṣafw(un): helderheid, klaarheid, zuiverheid (v. water). Zelfstandig naamwoord Ṣafwah (zoals Ṭahārah): helderheid, klaarheid, zuiverheid, het beste van. Het zelfstandig naamwoord Ṣafā` (zoals Jalā`): helderheid, klaarheid en (zoals Waḍā`): zuiverheid, reinheid. Het zelfstandig naamwoord Miṣfāh (meerv. Maṣāf(in)): raffinaderij, zuiveringsstation, koffiezetapparaat. Het zelfstandig naamwoord Taṣfiyah: zuivering, uitschakeling, kwalificatie. Het bijvoeglijk naamwoord Taṣfawiyy(un): kwalificatie. Het bijvoeglijk naamwoord Ṣāf(in): Helder, zuiver, netto. Het bijvoeglijk naamwoord Muṣaff(an): gezuiverd, zuiver (zoals zuivere honing). Het bijvoeglijk naamwoord Muṣṭafā: gekozen, uitgekozen, verkozen. Het naamwoord Al-Muṣṭafā: een van de namen van de Profeet – moge Allah hem zegenen en groeten. [bron: Prof. Dr. Mark van Mol, Leerwoordenboek Arabisch-Nederlands (Bulaaq Amsterdam 2007)]

Conventionele betekenis of technische betekenis van Taṣawwuf door geleerden

Aḥmad Zarrūq (Māliki geleerde uit Fez 1442–1493 CE) zegt: “Soefisme is gedefinieerd, beschreven en uitgelegd op ongeveer tweeduizend manieren, die allemaal verband houden met het belang van echte en pure toewijding aan Allah, en elke verklaring vertegenwoordigt één aspect van de wetenschap, maar Allah weet het best.” Hij verklaarde verder dat de oorsprong ervan kan worden toegeschreven aan vijf verschillende bronnen:

Als eerste zou het afgeleid kunnen zijn van het woord Ṣūfa, de naam van de verzorger, die de leiding heeft over de Ka’bah in Makkah, omdat de Soefi bij Allah is zoals de manager van de Ka’bah zelf, verstoten (van de rest van de zaken van de wereld). Als tweede zou het afgeleid kunnen zijn van de delicate Ṣūfa al-Qafā, het zijdeachtige haar op de achterkant van de nek, omdat de Soefi eveneens delicaat is en (zichzelf beschouwt als) van weinig belang. Als derde zou het afgeleid kunnen zijn van het woord Ṣifa, kwaliteit of deugd, omdat de term in het algemeen wordt toegepast op het bezit van lovenswaardige eigenschappen en het opgeven van verwijtbare eigenschappen. Als vierde zou het  kunnen afgeleid zijn van het woord Ṣafā`, pure oprechtheid. En deze verklaring is geverifieerd/geauthentiseerd op het punt dat Abū al-Fatḥ al-Bustī (of Bastī) zei, betreffende de Soefi: “Mensen verschilden van mening over de term Ṣufi/Soefi, maar ze verschilden alleen vanwege onwetendheid, want ze hebben verondersteld dat het is afgeleid van Ṣūf (wol). Ik zou deze naam nooit aan iemand geven anders dan aan een ridderlijke, die zich met pure oprechtheid (Ṣāfa) gedroeg en  met pure oprechtheid (Ṣūfiya) werd beloond, zodat hij ‘Soefi’ werd genoemd.” Dit lijkt de meest plausibele verklaring te zijn, maar Allah weet het best. De vijfde mogelijke verklaring dat het zou kunnen afgeleid zijn van het woord Ṣuffa, de veranda van de moskee van de Profeet – moge Allah hem zegenen en groeten, dit was een tehuis voor de (arme devoten bekend als) “de mensen van de veranda” (ahl al-Ṣuffa). En komt overeen met Allah’s beschrijving van deze mensen in de Koran: “En stel jezelf geduldig op samen met degenen die hun Heer in de ochtend en avond gedenken, strevend naar Zijn Aangezicht.” [Koran 18:28].

Imām Jalāl ad-Dīn aṣ-Ṣuyūṭī (Shāfi’ī geleerde 1445–1505 CE) zegt: “In de relatie tot de wetenschappen, Taṣawwuf is zoals de wetenschap van Balāghah (retoriek) in relatie tot Naḥw (grammatica): het vervolmaakt en verfraait het. Aḥmad Zarrūq zegt: “De relatie van het soefisme met de religie is als de relatie van de geest met het lichaam, omdat het spirituele uitmuntendheid (Iḥsān) vertegenwoordigt, die de Boodschapper van Allah aan Gabriël uitlegde door te zeggen: “Iḥsān betekent dat je Allah aanbidt alsof je Hem ziet.” [Ḥadīth Jibrīl overgeleverd in al-Bukhāri, en genoteerd in de 40 Ḥadīth an-Nawawi]. Soefisme is niets anders dan dit, omdat het afhankelijk is van het waakzame bewustzijn van Allah (Murāqabah) na het getuigen van hem (Mushāhadah), of getuige zijn van het waakzaam bewustzijn, waar geen ander bestaan of bestaande wezens voor de ziener verschijnen (behalve Allah). [bron: Shaykh al-Islam al-Hajj Ibrāhīm b. ‘Abd-llah Niasse, The Removal of Confusion, translated by Zachary Wright (Fons Vitae 2010) pages 17-22.]

In het werk van Imām al-Qushayri lezen we het volgende over de term Taṣawwuf/Ṣūfi: De lof voor reinheid (Ṣafā`) is op ieders tong, terwijl het tegenovergestelde zoals onzuiverheid, niets dan blaam en verwijt verdient. Abū Bakr bin ‘Ayyāsh vertelde ons op gezag van Ziyād bin Abī Ziyād, op gezag van Abū Juḥayfa, die zei: “De Boodschapper van Allah – moge Allah hem zegenen en groeten – kwam op een dag met de kleur [van zijn gezicht] veranderd, zeggende: “Zuiverheid is verdwenen van deze wereld, en heeft niets dan onzuiverheid achtergelaten. Daarom is de dood vandaag een zegen voor elke [gelovige] moslim!” Na verloop van tijd werd deze naam (Ṣūfi) toegepast op de hele groep. Ze begonnen te zeggen: “Dit is ‘een man van zuiverheid’ (Rajul Ṣūfi) met het woord Ṣufiya als de meervoudsvorm. Wat betreft degene die ernaar streeft om deze conditie te bereiken, hij werd Mutaṣawwif genoemd, met Mutasawwifā als de meervoudsvorm. Er is geen bewijs voor een dergelijke etymologische analogie te vinden in de Arabische taal. Het is waarschijnlijker dat het een bijnaam van soorten is. Er zijn ook mensen die beweren dat het is afgeleid van het woord “wol” (Ṣūf) en het werkwoord Taṣawwafa zou kunnen betekenen: ‘om wol te dragen’ op dezelfde manier als het werkwoord Taqammasa hetgeen ‘een overhemd dragen (qamīs)’ betekent. Dit is mogelijk. Deze mensen zijn echter niet uniek in het dragen van wol. Er is ook gezegd dat Soefi’s de voorkeur geven aan het dragen van ruwe en grove kledingstukken meer dan iets anders. Er zijn ook mensen die beweren dat de Soefi’s hun naam ontlenen aan de overdekte ruimte (Ṣuffa) grenzend aan de moskee van de Boodschapper van God – moge God hem zegenen en groeten. Het woord “Ṣūfi” kan echter onmogelijk zijn afgeleid van Ṣuffa. Hetzelfde geldt voor degenen die het woord “Ṣūfi” ontlenen aan “zuiverheid’ (Ṣafā`), ook dit is vergezocht vanuit taalkundig oogpunt. Er zijn mensen die beweren dat het is afgeleid van het woord “rij” (Ṣaff), wat betekent dat zij [de Soefi’s] op de eerste rij voor Allah staan met hun hart. Deze betekenis is in principe (inhoudelijk) correct, hoewel de taal niet toelaat dat het wordt afgeleid van het woord Ṣaff. Uiteindelijk is deze groep echter te bekend om een rechtvaardiging nodig te hebben door zichzelf toe te schrijven aan een [specifiek] woord of etymologie. Mensen hebben veel gedebatteerd over de betekenis van “Soefisme/Sufisme” en “Soefi/Sufi”. Ieder van hen heeft gesproken vanuit zijn eigen ervaring, dus we kunnen dit onderwerp niet uitputten zonder onze [verklaarde] principe van beknoptheid te schenden. [bron: Abū l-Qāsim l-Qushayri, Al-Qushayri’s Epistle on Sufism, translated by Professor Alexander D. Knysh (UK, Garnet Publishing Unlimited, The Center for Muslim Contribution to Civilization 2007), page 288-289.]

Shaykh al-Islām Zakariyyā al-Anṣārī (Shāfi’i geleerde 1420 CE) zegt: “Soefisme is een wetenschap waarbij toestanden van het zuiveren van de ziel en het rectificerende karakter bekend zijn, om zo innerlijk en uiterlijk permanente en eeuwige geluk te verkrijgen.” De leider van de twee werelden (innerlijke als de uiterlijke wetenschappen) Junayd al-Baghḍādi (welbekende geleerde als het gaat om de wetenschap van zielszuivering 835-910 CE) zegt: “Soefisme is om alle verheven karaktertrekken te observeren en elke lage eigenschap achter te laten.” Sommige geleerden zeggen: “Soefisme is een goed karakter hebben, degene die jou vooruit gaat in goed karakter, is jou voorbij gegaan in Soefisme.” Abū al-Ḥasan ash-Shādhilī (Māliki geleerde 1258 CE) zegt: “Soefisme is het trainen van de ziel op dienstbaarheid in overeenstemming met de regelgeving van Allah.” Er zijn nog andere etymologische benaderingen met betrekking tot het woord Taṣawwuf, sommigen zeggen namelijk dat het is afgeleid van het woord Ṣūfa met de taalkundige betekenis: een tondelzwam (een schimmelachtige paddenstoel) dat groeit in bomen, met een brandbare eigenschap gebruikt om vuur aan te steken, omdat de Soefi met Allah is zoals de tondelzwam als brandstof (een middel) is in zijn onderwerping aan Allah. Anderen zeggen dat het is afgeleid van het woord Ṣifa met de taalkundige betekenis: attribuut, eigenschap, gekenmerkt, karakter – in het verlengde – ‘om zich te tooien met alle verheven karaktertrekken en alle schandelijke eigenschappen achter te laten’. [bron: Shaykh ‘Abd al-Qadir ‘Isa, Realities of Sufism (Sunni Publications Rotterdam second edition 2013) page 39-41.]

Shaykh ‘Abd al-Qādir ‘Isa (gest. 1991 CE) zegt in zijn werk ‘Realities of Sufism’: “Wat het geval ook is, Soefisme is zo welbekend dat het geen etymologie nodig heeft, gebaseerd op definities van woordanalogie. Sommige mensen verwerpen de term Soefisme met het argument dat het niet werd gebruikt in de tijd van de metgezellen. Dit argument wordt afgewezen. Er zijn namelijk vele technische termen die zonder enige afkeuring gebruikt werden, zoals de termen Naḥw (grammatica), Fiqh (jurisprudentie), Manṭiq (logica), etc. Dit gezegd te hebben, geven we niet zoveel aandacht of bezorgdheid aan de uiterlijke uitdrukkingen. Als we uitnodigen tot Taṣawwuf, daarmee bedoelen we alleen maar: purificatie van de zielen, reiniging van de harten, verbetering van de karakters, en het nastreven van het niveau van Iḥsān (excellent gedrag) in alle opzichten. Wij noemen dit allemaal Taṣawwuf of Soefisme. Als je wilt, kun je het spirituele dimensie van de Islam noemen, of het domein van excellentie of goed karakter. Maakt niet uit wat, de geleerden van deze Ummah hebben de term Soefisme en z’n realiteit van hun voorgangers geërfd onder begeleiding van vele spirituele gidsen sinds het begin van de islam tot de dag van vandaag. Het is een algemeen gebruik onder hen geworden. [bron: Shaykh ‘Abd al-Qadir ‘Isa, Realities of Sufism (Sunni Publications Rotterdam second edition 2013) page 41-42.]

Tot zover de definitie en etymologie van de term Taṣawwuf. Ik heb bronnen gebruikt die makkelijk toegankelijk zijn voor iedereen. Hierna neigt het uitleggen van Taṣawwuf al snel naar uitspraken van geleerden over deze kwestie en zal ik dan ook in een ander artikel gaan behandelen. Voor degenen die wat meer gedetailleerd werk wilt lezen over Taṣawwuf qua definitie, oorsprong, gebruik, etc., raad ik aan om het Arabisch werk eens te lezen van de hedendaagse geleerde Shaykh Dr. Yūsuf Khaṭār Muḥammad, genaamd: al-Mawsū’ah  al-Yūsufiyyah fī Bayan Adillah aṣ-Ṣūfiyyah. En is hier te downloaden: https://ia801303.us.archive.org/25/items/FakirlerinHizmetcisi_20150813_2243/%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81%D9%8A%D8%A9%20%D9%81%D9%8A%20%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D9%86%20%D8%A3%D8%AF%D9%84%D8%A9%20%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%88%D9%81%D9%8A%D8%A9.pdf

Moge Allah ons voorzien van het juiste inzicht en begrip, en ons beschermen tegen verdeeldheid in de Ummah. O Allāh, zend zegenbeden aan de profeet Mohammed, zijn echtgenotes – de moeders der gelovigen, zijn nakomelingen, en zijn familieleden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s